Portal środowiska akademickiego i naukowego

26 maja 2010

Państwowa Komisja Akredytacyjna

Powszechne mankamenty

Stosunkowo dużo – ok. 30 proc. – warunkowych oraz negatywnych ocen jakości kształcenia sformułowano względem uczelni niepublicznych. W przypadku uczelni publicznych było to zaledwie 4 proc. Niemal 25 proc. z niegdyś pozytywnie ocenionych kierunków w uczelniach niepublicznych w wyniku ponownej akredytacji uzyskało oceny warunkowe lub negatywne. Zjawisko to może mieć związek zarówno z pogorszeniem jakości kształcenia, jak też z dostosowaniem kryteriów oceny jakości kształcenia PKA do European Standards and Guidelines uznawanych przez ENQA (European Association for Quality Assurance in Higher Education).

Dostrzegalne jest pozytywne oddziaływanie na jakość kształcenia oceny warunkowej oraz pozytywnej wydanej na skrócony okres, gdyż prawie 97 proc. ponownych akredytacji tych kierunków w uczelniach publicznych, a 80 proc. w niepublicznych zakończyło się wydaniem oceny pozytywnej.

Niepokojące jest, iż w grupie uczelni niepublicznych, ponad 35 proc. kierunków w uczelniach niepublicznych akredytowanych po raz pierwszy uzyskało oceny warunkowe bądź negatywne. W przypadku uczelni publicznych było to ok.7 proc.

Przeprowadzone oceny pozwalają wskazać mankamenty występujące dość powszechnie w wizytowanych jednostkach. Niski jest poziom indywidualizacji deklarowanych efektów kształcenia odpowiadających profilowi uczelni lub specyfice regionalnej. Zazwyczaj są one kopią kwalifikacji absolwenta określonych w standardzie kształcenia dla danego kierunku studiów. W deklarowanej sylwetce absolwenta brakuje tzw. kompetencji miękkich, określanych jako umiejętności i postawy. W większości struktura kwalifikacji absolwenta ogranicza się do opisu posiadanej wiedzy, pomijając tak ważne umiejętności jak np. komunikacja z otoczeniem, praca zespołowa, formułowanie ocen i wydawanie sądów.

Mała jest różnorodność planów studiów i programów nauczania oraz niezwykle ograniczona możliwość indywidualizacji studiów przez studentów. Wynika to z niewielkiej oferty przedmiotów obieralnych, ograniczonych zazwyczaj do sztywnych ram określonych wybraną specjalnością.

Sposób wdrożenia systemu studiów dwustopniowych polega zazwyczaj na mechanicznym podziale studiów jednolitych magisterskich. Powoduje to nieprawidłowości zarówno w kształtowaniu kwalifikacji właściwych dla obu poziomów studiów, jak i problemy we właściwym kształtowaniu planów studiów.

Niska jest efektywność procesu budowy i wdrażania wewnętrznych systemów zapewniania jakości kształcenia oraz brak ich orientacji na efekty kształcenia. Uczelnie stosują niektóre ich elementy, jak ankiety lub hospitacje, rzadko jednak w ramach spójnego systemu. W większości przypadków brakuje działań mających na celu ewaluację innych niż wiedza teoretyczna kompetencji studentów, jak np. umiejętności praktyczne oraz postawy. Nieliczne jednostki prowadzą badania wśród absolwentów oraz pracodawców w celu poprawy jakości kształcenia.

W przypadku uczelni niepublicznych zauważalny jest problem niedoboru kadry naukowo–dydaktycznej. W znaczącej większości nauczyciele akademiccy tworzący minimum kadrowe dla studiów pierwszego stopnia zatrudniona jest w uczelni jako dodatkowym miejscu pracy. W przypadku studiów drugiego stopnia duży udział mają pracownicy będący w wieku emerytalnym. Jednocześnie, w stosunku do lat poprzednich odnotowywany jest wzrost działalności naukowej. Ma ona jednak charakter bardziej indywidualny, rzadko tworzone są zespoły badawcze.

Trwałe relacje z krajowymi interesariuszami uczelni są wciąż jedną z najsłabszych stron wizytowanych jednostek, podobnie jak poziom umiędzynarodowienia studiów. Nieliczne uczelnie nawiązały trwałe relacje ze środowiskiem gospodarczym i włączają przedstawicieli praktyki do bieżącego procesu kształcenia studentów.